على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2369
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
و چاه بسيار آب . ج : عضض و عضاض . عضوض ( azuz ) ص . ع . ملك عضوض : پادشاه سخت گيرندهء بر مردم و ظلم و ستمكننده . و فرس عضوض : اسب گزنده . عضوض ( ozuz ) ع . ج . عض . عضوم ( azum ) ا . ع . ماده شتر درشت اندام عضون ( ezun ) ع . ج . عضة . و ج . عضاهة . عضه ( azh ) و ( azah ) م . ع . عضه عضها و عضها و عضيهة و عضهة ( از باب فتح ) : دروغ گفت . و سخن چينى نمود . و افسون كرد . و عضه البعير : عضاه خورد آن شتر . عضه ( azah ) م . ع . عضهت الابل عضها ( از باب سمع ) : عضاه چريدند آن شتران . و بيمار گرديدند آن شتران از خوردن عضاه . و عضه فلان : دروغ گفت فلان و تهمت نمود . و عضه فلانا : دروغ بربست بر فلان و گفت آنچه در وى نبود . و عضه العضاه : بريد عضاه را . عضه ( azeh ) ا . ع . كذب و دروغ و بهتان . و سحر و افسون . عضه ( ezah ) و عضهة ( ezahat ) ا . ع . درخت خاردار بزرگ و دراز . عضهة ( ezhat ) م . ع . عضه عضها و عضها و عضهة . مر . عضه و عضه . عضهة ( azehat ) ص . ع . ارض عضهة : زمين عضاه ناك . و ناقة عضهة : ماده شتر عضاه خوار . عضهلة ( azhalat ) م . ع . عضهل القارورة عضهلة : بست سرشيشه را . عضوى ( azaviyy ) و عضوية ( azaviyyat ) ص . ع . عضاه خوار . يق : بعير عضوى و ابل عضوية . عضهى ( ezehiyy ) ص . ع . بعير عضهى : شتر عضاه خوار . عضيد ( azid ) ا . ع . رستهء خرمابنان . و خرمابنى كه دست بوى رسد . ج : عضدان . عضيرف ( ozayref ) و عضيريف ( ozayrif ) ا . ع . مصغر عضر فوط . مر . عضر فوط . عضيض ( aziz ) م . ع . عضضته و عليه و به عضا و عضيضا ( از باب فتح و سمع ) : گزيدم آن را و به زبان گرفتم آن را . و عضضت بصاحبى عضيضا : لازم گرفتم صاحب خود را . و كذا عضضت على صاحبى . و نيز عضيض : سخت گزيدن . عضيل ( ezyall ) ا . ع . مرد ناكس و دشوار خوى . عضيلة ( azilat ) ا . ع . پى . و هر گوشت درشت . عضين ( ezin ) ا . ع . بلغت قريش : سحر و افسون . عضيوط ( ezyavt ) ص . ع . كسى كه وقت جماع حدث كند . عضيهة ( azihat ) ا . ع . دروغ و بهتان . و قولهم : يا للعضيهة : در استغاثه گويند . عضيهة ( azihat ) ص . ع . ارض عضيهة : زمين عضاه ناك . عضيهة ( azihat ) م . ع . عضه العضاه عضيهة ( از باب نصر ) : بريد عضاه را . و عضه عضها و عضها و عضيهة . مر . عضه و عضه . عط ( att ) م . ع . عط الثوب عطا ( از باب نصر ) : بدرازا شكافت جامه را بدون از هم جدا كردن و يا عام است . و قرء قوله تعالى : فلما راى قميصه عط من دبر . و عط فلانا الى الارض : بر زمين افگند فلان را و چيره شد بر فلان . عطا ( at ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - داد و دهش و بخشش و داشاد و داشن و بذل و انعام . و هر آنچه بخشيده شود . و عطاى كبرى : عمر يك صد و بيست سال . و عطا كردن : دادن و بخشيدن و انعام كردن . عطا ( at ) و عطاء ( at ' ) ا . ع . دهش . و آنچه بخشيده شود . ج : اعطية و اعطيات عطاء ( et ' ) ا . ع . معاطاة و از هم ديگر گرفتن و عطا نمودن . مر . معاطاة . عطاءان ( at ' ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه : دو عطاء . عطاءة ( at 'at ) ا . ع . بخشيدگى و دادگى و دهش . عطا بخش ( at - baxc ) ص . پ . جوانمرد و سخى و گشاده دست . عطابل ( at bel ) و عطابيل ( at bil ) ع . ج . عطبل و عطبول و عطبولة . عطار ( att r ) ا . ع . خوشبوى فروش و عطر فروش . و صاحب عطر . و نام اسبى . عطار ( att r ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - دوا فروش و دارو فروش و پيلوا و داشاد و بيلوا . عطارة ( at rat ) ا . ع . عطرسازى . و شغل عطرفروشى . عطارة ( att rat ) ا . ع . آنچه در بازار روائى داشته باشد . و مؤنث عطار يعنى زن بوى خوش فروش . عطارد ( ot red ) ا . ع . نزديكترين سيارات بشمس كه به فارسى تير گويند و منصرف و غير منصرف هر دو آيد . عطارد ( ot red ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - تير و زادوس و زادوش و زاودش كه نزديكترين سيارات است بخورشيد . و سنبل رومى . و باصطلاح كيميا : جيوه . عطارد فطنه ( ot red - fetne ) و عطاردمنش ( ot red - manec ) ص . پ . زيرك و بافراست و تيز فهم .